Buch über den Irischen Friedensbringer P. Alec Reid

P. Martin McKeever aus Belfast, jetzt Mitglied der Academia Alfonsiana in Rom, hat viele Jahre an einem Buch über das Leben und Arbeiten eines Mitbruders gearbeitet, der an seinem Geburtsort beeindruckende Friedensarbeit geleistet hat: der irische Redemptorist P. Alec Reid (1931-2013). Das Buch ist nun unter dem Titel: One Man, One God: The Peace Ministry of Fr Alec Reid’.

P. Reid war eine beeindruckende Persönlichkeit, der entscheidende am Friedensprozess in Nord-Irland beigetragen hat. Aus pastoraler Sorge für den ‚normalen Mann‘ und inspiriert vom Evangelium suchte er die Annäherung an beide Konfliktparteien. Zuerst im Hintergrund, später immer mehr auch in der Öffentlichkeit, verstand er es, Menschen einander näher zu bringen.

Das (englischsprachige) Buch gibt einen guten Einblick in die Nordirland-Frage und die Rolle, die die Kirche bei gewaltsamen Konflikten spielen kann. Vor allem zeichnet das Buch ein gutes Bild von einem zugleich bescheidenen und entschlossenen Mann, der viel zu erreichen verstand mit einer Mischung von Idealismus und Pragmatismus.

Verlag: Redemptorist Communications. ISBN-10: 0992721628 / ISBN-13: 978-0992721626.

Advertenties
| Een reactie plaatsen

Boek over Ierse vredestichter P. Alec Reid verschenen

P. Martin McKeever uit Belfast, nu verbonden aan de Academia Alfonsiana in Rome, heeft vele jaren gewerkt aan een boek over het leven en werken van een confrater die in zijn geboorteplaats indrukwekkend vredeswerk heeft verricht: de Ierse redemptorist pater Alec Reid (1931-2013). Het boek is nu verschenen onder de titel ‘One Man, One God: The Peace Ministry of Fr Alec Reid’.

Pater Reid was een indrukwekkende persoonlijkheid, die op een beslissende wijze heeft bijgedragen aan het vredesproces in Noord-Ierland. Vanuit zijn pastorale zorg voor de gewone mens en vanuit evangelische bewogenheid zocht hij toenadering tot beide partijen in het conflict. Aanvankelijk achter de schermen, maar steeds meer publiekelijk, wist hij mensen tot elkaar te brengen.

Het (Engelstalige) boek geeft een goede inkijk in de Noord-Ierse kwestie en de rol die de kerk kan spelen in dit soort gewelddadige conflicten. Bovenal geeft het een goed beeld van een bescheiden en volhardende man die veel wist te bereiken in een mengeling van idealisme en pragmatisme.

Uitgever: Redemptorist Communications.
ISBN-10: 0992721628 / ISBN-13: 978-0992721626

| Een reactie plaatsen

„Manchmal ist man der Hirte und manchmal das Schaf: Porträt von Agnes Vandensteen und Dirk De Troyer (Gent)

Het Lam DDTDie Redemptoristen bieten auch Laienchristen die Möglichkeit, sich mit ihnen zu verbinden, bzw. zu ‘assoziieren’. Zwei von diesen Assoziierten stellen sich vor.

“Wer bin ich, dass Gott mich kennt?“ Dieser Satz ist in anmutigen Buchstaben auf einen Schieferstein geschrieben, der auf dem Buffet, das das Wohnzimmer von Dirk De Troyer schmückt, steht. Ist es ein Bibeltext? „Nein, es ist der Text, der in mir nach einem Bibelabend von Effata mit Guido Moons entstanden ist.“ „Ich hätte auch schreiben können: Warum liebt Gott mich?”, sagt Dirk, Assoziierter der Redemptoristen seit 2014 und seit diesem Jahr, zusammen mit seiner Tochter Naomi, Bewohner des Clemenshauses und Hausmeister von Clemenspoort. Der Text auf dem Schieferstein zeigt etwas von seiner bescheidenen Persönlichkeit und Spiritualität. Dirk ist ein Mann von wenig Worten, aber seine Worte sind treffend. Wenn er dann einen Bibeltext anführen müsste, ist es logisch, dass er Matthäus, Kapitel 6, Vers 1-10 nennt, in dem Jesus uns ans Herz legt, unsere Frömmigkeit nicht an die große Glocke zu hängen. Sei bescheiden, hilfsbereit und einladend anwesend.

Dirk nimmt sich diesen Wahlspruch zu Herzen. Er hat ein offenes Ohr, tut, was nötig ist und hilft Menschen. Diese Haltung wirft manchmal die Frage auf, aus welcher Quelle er seine Kraft schöpft. Er kann dann auf das Erlöserkreuz zeigen, das um seinen Hals hängt. Unaufgefordert wird er nie damit beginnen, aber er macht keinen Hehl aus seiner Inspiration.

Neben Dirk sitzt auch Agnes Vandensteen, die seit 2016 assoziiert ist und (ehrenamtlich) im Redemptoristenprojekt in Gent tätig ist. Sie ist Dirks Nachbarin, Kollegin und Mitglied der gemischten Gemeinschaft des Clemenshauses.  2013 trat sie in den Ruhestand und steht voll zur Verfügung, unter anderem als Mitglied des Pastoralteams des neuen Wohn- und Bildungszentrums Clemenspoort. Aus ihrer beruflichen Vergangenheit als Bankangestellte brachte sie viele administrative Kenntnisse und Fähigkeiten mit, die sie voller Energie einsetzen n kann. Zurzeit ist Agnes mit den Einladungen und Anmeldungen zur Eröffnung des Clemenspoort beschäftigt. Das ist eine sehr intensive Aufgabe, die Blut, Schweiß und Tränen kostet. Dirk seinerseits hilft im neu fertiggestellten Gebäude bei der Behebung der letzten Anlaufschwierigkeiten. „Nach dem 1. Oktober werden wir uns im Clemenspoort den eigentlichen Aktivitäten widmen können und die Anspannung und Anstrengung des Start-Up liegen hinter uns.“ Dirk und Agnes freuen sich darauf. Jetzt aber müssen alle Segel gesetzt werden.

Für beide ist die Ankunft im Clemenshaus eine wirkliche Form des Heimkommens und die Erfüllung einer Sehnsucht nach Gemeinschaft. Einerseits sind sie gewohnt, aus eigener Kraft etwas aus dem eigenen Leben zu machen. Andererseits legen sie großen Wert auf Geselligkeit. Die Mischung aus Privatsphäre und Unabhängigkeit auf der einen Seite und Arbeiten und Leben in einer Gemeinschaft auf der anderen Seite passt gut zu ihnen. Sie erfahren die notwendige Anerkennung, Wertschätzung und Achtung von ihren Kollegen und den anwesenden Redemptoristen.

Bei ihrer vorherigen Tätigkeit – bei Dirk war das in einer Keksfabrik, bei Agnes in einer Bank – erlebten sie zunehmend eine Top-down-Kultur, in der Befehle erteilt und eigene Beiträge nicht wirklich gewürdigt wurden. Es ist eine Erleichterung, jetzt in einer Atmosphäre der Wertschätzung und des Dialogs zu arbeiten. Im Clemenspoort werden eventuelle Spannungen auf andere Weise behandelt. Dirk musste bei seiner vorherigen Arbeit regelmäßig als Verbindungsglied und Schlichter auftreten, wenn es dort Konflikte gab. Jetzt erfährt er täglich, dass Menschen Probleme lösen wollen.

Sind Agnes und Dirk im Paradies angekommen? „Wir stellen manchmal fest, dass andere assoziierte Mitarbeiter sich wundern über uns in Gent. Das liegt vor allem daran, dass wir viele sind und gut mit einer liturgischen Gemeinschaft, Effata und einem Projekt verbunden werden können. Wir sind gut angebunden. Aber natürlich gibt es noch vieles, das sich entwickeln muss. Nicht jeder hat die gleichen Erwartungen an die Gemeinschaft, was manchmal zu Enttäuschungen führt“, sagen die beiden. Diese Erwartungen müssen noch mehr aufeinander abgestimmt werden. „Wir müssen aber lernen, zu akzeptieren, dass wir freie Menschen sind”, sagt Dirk. Gemeinschaft sollte keine Zwangsjacke sein. Natürlich darf man sich gegenseitig herausfordern, meint Agnes. Das war auch der Grund, warum sie lange nachdenken musste, bevor sie den Schritt in Richtung der Redemptoristen wagte: „Durch die Gemeinschaft werden ziemlich viele Anforderungen gestellt. Ich fragte mich, ob ich das alles machen kann oder machen will. Ich sah, vor allem bei anderen Gemeinschaften (wie den Karmeliten) dass viel verlangt wurde.“ „Glücklicherweise lernt man die Redemptoristen als flexible und praktische Menschen kennen”, relativiert Dirk. Gemeinschaft soll sich entwickeln können.

Nach einem herzerwärmenden Gespräch verabschiede ich mich von zwei tollen Menschen. Bescheidene Macher, die den Redemptoristen-Geist in erster Linie als einen Weg des „Seins“ und „füreinander Daseins” sehen, wie Agnes es ausdrückt. Es ist ein Leben des Tragens und getragen werden, wie es im Bild vom Lamm, das Dirk gemalt hat, schön dargestellt wird. Manchmal ist man das Schaf und manchmal der Hirte. Auch als assoziiertes Mitglied im Clemenspoort.

EC, 13. September 2017

| Een reactie plaatsen

“Soms ben je de herder, soms het lam.” Portret van Agnes Vandensteen en Dirk De Troyer (Gent)

De redemptoristen bieden ook de mogelijkheid, dat ‘leken’ een verbintenis aangaan met de gemeenschap. In het onderstaande stellen zich twee ‘geassocieerden’ voor.

“Wie ben ik dat GIJ mij kent?” Deze zin staat in sierlijke letters geschreven op een lei, die staat in de buffetkast die de woonkamer van Dirk De Troyer siert. Is het een Bijbeltekst? “Nee, het is de tekst die in mij opkwam na een vormingsavond van Effata met Guido Moons. Ik had ook kunnen schrijven: Waarom ziet Gij mij graag?” antwoordt Dirk, geassocieerde van de redemptoristen sedert 2014 en sinds dit jaar, samen met zijn dochter Naomi, bewoner van het Clemenshuis alsmede huismeester van de Clemenspoort. De tekst op de lei verraadt iets van zijn bescheiden persoonlijkheid en spiritualiteit. Dirk is een man van weinig woorden, maar de woorden die hij spreekt zijn trefzeker. Als hij dan toch een Bijbeltekst zou moeten noemen, is het dan ook logischerwijze Mt. 6, 1-10, waarin Jezus ons op het hart drukt onze vroomheid niet aan de grote klok te hangen. Wees bescheiden, dienstbaar en uitnodigend aanwezig. Dirk trekt zich deze raad aan. Hij is één en al luisterend oor, doet datgene wat nodig is en helpt mensen. Die houding roept wel eens de vraag op, uit welke bron hij put. Hij kan dan wijzen naar het redemptoristenkruis dat hij om zijn hals heeft hangen. Ongevraagd zal hij er nooit over beginnen, maar hij maakt geen geheim van zijn inspiratie.

Naast Dirk zit Agnes Vandensteen, sinds 2016 geassocieerde en eveneens woonachtig en (als vrijwilligster) werkzaam op de redemptoristensite in Gent. Zij is Dirks buurvrouw, collega en medelid van de gemengde gemeenschap van het Clemenshuis.  Haar pensioen ging in in 2013 en ze is volop beschikbaar, onder andere als lid van het pastoraal team van de Clemenspoort. Vanuit haar verleden als bankmedewerkster nam zij veel administratieve kennis en kunde mee, die zij volop kan inzetten. Momenteel is Agnes druk bezig met de uitnodigingen en aanmeldingen voor de opening van de Clemenspoort. Dat is een heel intensief karwei dat bloed, zweet en tranen kost. Dirk van zijn kant helpt mee om de laatste kinderziektes uit het pas opgeleverde gebouw te verhelpen. Na 1 oktober kiest de Clemenspoort dan echt het ruime sop en is de spanning en inspanning van de opstart achter de rug. Daar zien Dirk en Agnes naar uit. Nu is het nog even alle hens aan dek.

Voor beide was de komst naar het Clemenshuis een echte vorm van thuiskomen en de vervulling van een hunkering naar gemeenschap. Enerzijds zijn ze eraan gewend om op eigen kracht iets te maken van het leven. Anderzijds zijn ze gezelschapsmensen pur sang. Het mengsel van privacy en zelfstandigheid aan de ene kant en het werken en leven in een gemeenschap aan de andere kant past goed bij hen. Ze ervaren van hun collega’s en van de aanwezige redemptoristen de nodige erkenning, waardering en respect. In hun vorige baan – bij Dirk was dat in een koekfabriek, bij Agnes een bank – ervoeren ze in toenemende mate een top-down-cultuur, waarin bevelen werden uitgedeeld en eigen inbreng niet echt op prijs werd gesteld. Een verademing is het, om nu te werken in een sfeer van waardering en dialoog. Ook met eventuele spanningen wordt in de Clemenspoort anders omgegaan. In zijn vorige werk moest Dirk regelmatig optreden als verbinder en verzoener, als het er hard aan toeging. Nu ervaart hij dagelijks dat mensen problemen willen oplossen.

Zijn Agnes en Dirk dan aangekomen in het paradijs? “We merken wel eens  dat andere geassocieerden nogal opkijken tegen de geassocieerden in Gent. Dat komt vooral doordat wij met velen zijn en goed kunnen aanhaken bij een liturgische gemeenschap, Effata, en bij een redemptoristenproject. Maar er is natuurlijk nog veel dat moet groeien,”  merken ze op. Niet iedereen, zo vertellen ze, heeft dezelfde verwachtingen bij de gemeenschap, hetgeen soms tot ontgoocheling leidt. Die verwachtingen moeten nog meer op elkaar worden afgestemd. “We moeten echter ook leren accepteren dat we vrije mensen zijn,” aldus Dirk. Gemeenschap kan geen keurslijf zijn. Uiteraard mag je elkaar wel uitdagen, meent vooral Agnes. Dat was ook de reden dat ze lang heeft moeten nadenken voor ze de stap kon zetten naar de associatie: “Er worden door een gemeenschap nogal wat eisen gesteld. Ik vroeg me af: kan en wil ik dat allemaal waarmaken? Ik zag vooral bij andere gemeenschappen, zoals de Carmel, dat er wel erg veel werd gevraagd.” “Gelukkig leer je de redemptoristen dan ook kennen als soepele en praktische mensen!” relativeert Dirk. Gemeenschap is een groeibriljant.

Na een hartverwarmend gesprek neem ik afscheid van twee toffe mensen. Bescheiden doeners , die de redemptoristengeest vooral zien als een manier van ‘zijn’ en ‘er zijn’, zoals Agnes het formuleert. Het is een leven van dragen en gedragen worden, zoals mooi is weergegeven op het schilderij van Het Lam, dat Dirk heeft gemaakt. Soms ben je het lam, soms de herder. Ook als geassocieerde in de Clemenspoort.

EC, 13 september 2017

| Een reactie plaatsen

“Wij zijn de tijden.” Clemensdag 2017

Clemensdag 2017 JROp zaterdag 29 april jl. vond in Gent (B) de Clemensdag plaats: de jaarlijkse ontmoetingsdag van de redemptoristische familie van onze provincie. P. provinciaal Johannes Römelt hield er het volgende, inspirerende woord.

„Nu is het de gepaste tijd.” In onze kerk – en ook in andere verbanden in onze maatschappij – komen we vaak een soort cultuurpessimisme tegen. Niet altijd maar wel vaak wordt dit nogal stellig uitgedrukt: “Vroeger was alles beter. Tegenwoordig is alles moeilijker en slechter.” “Vroeger zaten de kerken vol. Vroeger waren er tenminste nog roepingen.“ Of:  „Vroeger was de natuur nog ongeschonden en mooi.” Of:  “Vroeger waren er in onze samenleving nog duidelijke richtpunten.” Er zijn zeer uiteenlopende manieren, om in onze dromen terug te keren naar ogenschijnlijk betere tijden.

Men kan natuurlijk net zo goed een droomreis maken naar de toekomst, naar een mooie en veelbelovende andere tijd, die nog moet komen. In de tijd waarin het vooruitgangsdenken nog ongebroken was, was deze droom natuurlijk nog sterker in de mode dan heden ten dage.

We leven vandaag. We zijn kinderen van deze tijd. Onze tijd. We ademen de lucht in van onze tijd – en we geven samen vorm aan deze tijd. Kinderen van deze wereld, samen met al onze tijdgenoten. Vrouwen en mannen in de kerk, Gods volk onderweg in deze tijd. Het is blijkbaar niet slechts een opdracht voor ons, vandaag, om ons dit steeds weer voor ogen te houden. Het citaat van de heilige Augustinus in de uitnodigingstekst van vandaag herinnert ons hieraan. Het is inmiddels enkele eeuwen geleden, dat Augustinus heeft geleefd en geschreven.

We leven nu. We zijn kinderen van onze tijd met haar schoonheid en kwetsbaarheid, met de beloften en uitdagingen die in haar liggen. Wij zijn het, die aan deze tijd vorm geven en van daaruit naar de toekomst gaan. Ik wil hierbij drie opmerkingen plaatsen.

(1) Het XXVe algemeen kapittel van de redemptoristen (2016) heeft in zijn slotboodschap een aanwijzing gegeven over datgene, wat voor ons van belang is, als wij onze tijd goed willen doorgronden. Als we een goede gevoeligheid willen ontwikkelen voor onze wereld, onze tijd: dan moeten we kijken naar de verwonde mensen. Naar de mensen die gekwetst en beschadigd zijn: in hun relaties, in hun lichaam, in hun vrijheid. Mensen die leven onder bedreigingen of met ervaringen van onrecht. Mensen die buiten adem zijn en ontworteld. Mensen die geen plek vinden en verloren gaan in de anonimiteit.

Door mijn taak als provinciaal ben ik voor het eerst in aanraking gekomen met mensen in Congo. Ik kan daar erg genieten van de schoonheid van hun muziek, van het ritme dat als het ware in al hun vezels steekt. Ik zie ook het worstelen om solidariteit, om betere levensvoorwaarden, om een dragend perspectief. Om water, om medische hulp, om datgene wat noodzakelijk is om überhaupt te leven. Heel basaal. Dat houdt me meer en meer bezig.

„Getuigen van de Verlosser: solidair in de dienst aan een zending voor een gewonde wereld” – zo is het geformuleerd in de slotboodschap van het algemeen kapittel. De kwetsuren en wonden zien van de mensen: dat is voor mij essentieel als we een gepaste, goede gevoeligheid willen ontwikkelen voor onze wereld, onze tijd.

(2) Het generaal kapittel wijst er in zijn boodschap op, dat we bewust moeten afgaan op de gekwetste mensen, bewust moeten afgaan op de wereld die zo gewond is. En we ontmoeten deze gekwetste mensen (dit terzijde) ook in ons eigen midden. Bewust op deze mensen en wereld afgaan. Ik geloof dat ieder van jullie deze ervaring heeft opgedaan en kent. Als ik op een gekwetst mens afga, als ik mij bewust blootstel aan een ogenschijnlijk uitzichtloze situatie, als ik me bewust blootstel aan mijn eigen machteloosheid en aan de beperktheid van mijn krachten: dan is dat een eerste stap. Dan kan iets verder gaan.

Dit is geen eenvoudige stap. Dat klopt. Het is een stap de mij niet alleen uitdaagt ik datgene wat ik heb geleerd en wat ik kan, in mijn vaardigheden. Het is een stap die mij uitdaagt als mens. Ik kom immers aan mijn grenzen. Er wordt een punt bereikt waarop ik niet meer weet hoe het verder moet en hoe ik verder kom. Augustinus zegt het onomwonden: hij heeft het over een worstelen. “Worstelen met de tijd.”

Wie zichzelf als mens zo op het spel zet, die ontmoet Christus. Dat geloven wij, als christenen. Daarop vertrouwen wij en daarop baseren en bouwen wij ons leven op. We hebben onlangs Goede Vrijdag en Pasen gevierd. Op die dagen werd ons precies deze dynamiek onder ogen gebracht. De geschondenheid, een verwond mens – en dan de transformatie van het Paasfeest, van de opstanding. Een dynamiek die ook ons omvormt.

In die zijn lees ik de zin uit onze constituties: “Als getuigen van het Evangelie van Gods genade verkondigen de redemptoristen (alle leden van de redemptoristenfamilie) voor alles de hoge roeping van de mens…” (Const. 7). We moeten deel gaan uitmaken van deze dynamiek van omvorming, van dit doorbreken naar het licht, van dit nieuwe begin dat zo verrassend en onverwacht komt. „Dynamiek van de omvorming“ is in dit verband slechts een andere uitdrukking voor verlossing. En verkondigen moet overigens niet betekenen dat het slechts met woorden gebeurt. Beter is het natuurlijk als het gebeurt door datgene wat wij leven en door de manier waarop wij leven. Door datgene wat wij zijn.

(3) Ik zou nog op één verdere, laatste aanwijzing uit onze constituties willen terugkomen. In Constitutie 24 is er sprake van dat wij (redemptoristen en leden van de redemptoristenfamilie) in de ‘geest van innerlijke bezinning’ dienen te leven. Dam kunnen wij “in de mensen en in de gebeurtenissen van het dagelijks leven God ontdekken …. En uiteindelijk de werkelijkheid onderscheiden van de illusies”. Dat hoort immers tot het leven van alledag: leren onderscheiden. Bijvoorbeeld: Waar zet ik mij in – en waar houd ik me beter in? Wat zeg ik? En waar ben ik helemaal niet om iets gevraagd? Waar kan ik hulp bieden en waar zijn anderen aan de beurt en loop ik anderen alleen maar voor de voeten? Waarheen moet ik mij begeven? Waar ben ik geneigd om iets uit de weg te gaan? Waar moeten wij naar toe gaan?

Het is belangrijk om te onderscheiden. Om een situatie scherper te zien, het appel dat uit deze situatie naar voren komt – en om dan te beslissen. Constitutie 24 wijst erop dat wij dit niet in ons eentje kunnen doen. We hebben de “geest van innerlijke bezinning” nodig, zo lezen we daar. We moeten – midden in ons leven – de nabijheid van Jezus Christus zoeken en ons leven daaraan afmeten. Ieder voor zich en gezamenlijk. Wij zijn de tijd, waarin we leven.

En in deze tijd – in de gezichten van mensen, met name de gekwetste mensen, in de stilte van de bezinning – vinden we Jezus Christus.

| Een reactie plaatsen

“Wir sind die Zeit…” Clemenstag 2017

Am 29. April 2017 fand in Gent (B) der Clemenstag statt: das jährliche Treffen der redemptoristischen Familie in unserer Ordensprovinz. An diesem Tag gab P. Provinzial Johannes Römelt folgenden Impuls.

„Jetzt ist die richtige Zeit“. In unserer Kirche – und in anderen Gruppen unserer Gesellschaft – begegnen wir manchmal einer Art Kulturpessimismus. Nicht immer wird dieser ganz plakativ ausgedrückt: „Früher war alles besser. Heute ist es viel komplizierter. Schlechter.“ „Früher waren die Kirchen voll. Früher gab es noch viele Berufungen.“ Oder: „Früher war die Natur noch unberührt und schön.“ Oder: „Früher gab es noch klare Leitbilder in unserer Gesellschaft.“ Es gibt sehr verschiedene Weisen, sich zurück zu träumen in vermeintlich bessere Zeiten.

Ebenso kann man sich natürlich auch in die Zukunft träumen, eine schöne und verheißungsvolle andere Zeit, die erst kommen wird. In Zeiten des ungebrochenen Fortschrittsdenkens war das allerdings noch eher in Mode als derzeit.

Wir leben heute. Wir sind Kinder dieser Zeit. Unserer Zeit. Wir atmen die Luft unserer Zeit, und wir gestalten sie mit. Kinder dieser Welt, zusammen mit all den anderen, die heute leben. Frauen und Männer in der Kirche, dem Volk Gottes unterwegs in dieser Zeit. Sich daran zu erinnern ist offensichtlich nicht nur eine Aufgabe für uns heute. Das Zitat des heiligen Augustinus in dem Programmblatt erinnert daran, und es ist schon einige Jahrhunderte her, seit Augustinus gelebt und geschrieben hat.

Wir leben heute. Wir sind Kinder unserer Zeit mit ihrer Schönheit und Bedrohtheit, mit den Verheißungen und den Herausforderungen, die in ihr liegen. Wir sind es, die diese Zeit weiter gestalten und in die Zukunft gehen.

Ich will drei kleine Anmerkungen machen.

(1) Das 25. Generalkapitel der Redemptoristen hat 2016 in seiner Botschaft einen Hinweis gegeben, was für uns wichtig ist, wenn wir unsere Zeit gut verstehen wollen. Wenn wir eine gute Sensibilität für unsere Welt, für unsere Zeit entwickeln wollen, dann müssen wir auf die verwundeten Menschen schauen. Auf die Menschen, die verletzt sind: in ihren Beziehungen, in ihren Körpern, in ihrer Freiheit. Menschen, die unter Bedrohungen leben oder mit der Erfahrung von Ungerechtigkeit; Menschen, die atemlos leben und deren Wurzeln ausgerissen sind, die keinen Platz finden und in der Anonymität verloren sind.

Durch meine Aufgabe als Provinzial bin ich zum ersten Mal mit den Mitbrüdern und Menschen im Kongo in Kontakt gekommen. Ich freue mich über die Schönheit ihrer Musik, den Rhythmus, der ihnen förmlich in den Gliedern steckt. Und ich sehe das Ringen um Solidarität, um bessere Lebensumstände, um eine Perspektive, die trägt. Um Wasser, medizinische Hilfe; das, was zum Leben nötig ist. Ganz elementar. Mich beschäftigt das mehr und mehr.

„Zeugen des Erlösers: Solidarisch im Dienst an einer Sendung für eine verwundete Welt“ – so ist es in der Botschaft des Generalkapitels formuliert. Die Verletzungen, die Wunden von Menschen sehen: Das ist für uns wesentlich, um eine angemessene, gute Sensibilität für unsere Welt, für unsere Zeit zu entwickeln.

(2) Das Generalkapitel weist uns in seiner Botschaft darauf hin, bewusst auf die verwundeten Menschen zuzugehen. Auf unsere Welt, wo sie verwundet ist, bewusst zuzugehen. Und wir begegnen diesen verwundeten Menschen, das nur am Rande gesagt, auch in den eigenen Reihen. Bewusst auf sie zugehen.

Ich glaube, dass jede / jeder von Euch diese Erfahrung gemacht hat und kennt. Wenn ich auf einen verletzten Menschen zugehe, wenn ich mich einer anscheinend ausweglosen Situation bewusst stelle, wenn ich mich meiner eigenen Ohnmacht und der Begrenztheit meiner Kräfte stelle, dann ist dies der erste Schritt. Dann kann etwas weitergehen.

Das ist kein leichter Schritt. Das stimmt. Es ist ein Schritt, der mich nicht nur in dem, was ich gelernt habe, was ich kann, in meiner Kompetenz herausfordert. Es ist ein Schritt, der mich menschlich stark herausfordert. Denn ich komme an meine Grenzen. Es kommt der Punkt, an dem ich nicht mehr weiter weiß, nicht mehr weiter komme. Augustinus spricht in diesem Sinn auch Klartext: Er spricht von einem Ringen. „Ringen wir mit der Zeit.“

Wer sich menschlich so aussetzt, der begegnet Christus. So glauben wir als Christen. Darauf trauen wir und bauen wir unser Leben. Wir haben gerade, vor 14 Tagen, Karfreitag und Ostern gefeiert. In diesen Tagen wurde uns genau diese Dynamik vor Augen gestellt. Die Verwundung, ein geschundener Mensch – und die Verwandlung des Osterfestes, der Auferstehung. Eine Dynamik, die uns verwandelt.

In diesem Sinne lese ich den Satz aus unseren Konstitutionen: „Als Zeugen des Evangeliums von der Gnade Gottes verkünden die Redemptoristen (alle in der redemptoristischen Familie) vor allem die hohe Berufung des Menschen…“ (Konstitution 7). Wir sollen Teil dieser Dynamik der Verwandlung werden; dieses Durchbruches zum Licht; dieses neuen Anfangs, der so überraschend und unerwartet kommt.

„Dynamik der Verwandlung“ ist hier nur ein anderer Ausdruck für Erlösung. Und „verkünden“ muss ja  nicht heißen, dass es nur mit Worten geschieht. Besser natürlich durch das, was und wie wir leben; wer wir sind.

(3) Ich möchte noch auf einen weiteren, letzten Hinweis aus unseren Konstitutionen kommen. In Konstitution 24 ist die Rede davon, dass wir (Redemptoristen und alle in der redemptoristischen Familie) den „Geist der inneren Besinnung leben“ sollen. Dann können wir „in den Menschen und in den Ereignissen des täglichen Lebens Gott entdecken … und schließlich die Wirklichkeit von Illusionen unterscheiden“.

Das gehört ja mit zum alltäglichen Geschäft: Unterscheiden lernen. Zum Beispiel: Wo engagiere ich mich, wo halte ich lieber still? Was sage ich, wo bin ich überhaupt nicht gefragt? Wo bin ich hilfreich und wo sind andere am Zuge und ich stehe nur im Weg? Wo sollte ich hingehen, wo bin ich geneigt, auszuweichen? Wo sollten wir hingehen…?

Es ist wichtig, zu unterscheiden. Eine Situation klarer zu sehen, den Anruf, der aus dieser Situation erwächst, und dann zu entscheiden. Die Konstitution 24 weist darauf hin, dass wir dies nicht allein tun können. Wir brauchen den „Geist der inneren Besinnung“, so ist dort formuliert. Wir müssen – mitten in unserem Leben – die Nähe zu Jesus Christus suchen und unser Leben daran messen. Individuelle und gemeinsam. Wir sind die Zeit, in der wir leben. Und in dieser Zeit – in den Gesichtern der Menschen, gerade der verwundeten Menschen, in der Stille der Besinnung – finden wir Jesus Christus.

 

| Een reactie plaatsen

Barmherzigkeit IV – Barmherzigkeit als Weg

Im vergangenen Sommer standen die Exerzitien der Redemptoristen der Provinz St. Clemens im Zeichen des Themas ‘Barmherzigkeit’. De Impulsen wurden vom Niederländischen Theologen Franck Ploum gegeben. In der kommenden Zeit werden wir auf dieser Website seine Impulse als eine Reihe veröffentlichen. Heute veröffentlichen wir den vierten Teil.

Ein Schwerpunkt in der Verkündigung Jesu ist das Doppeltgebot der Liebe. Im Lukasevangelium, 10. Kapitel, kommen ein Gesetzeslehrer und Jesus ins Gespräch über die zwei wichtigsten Gebote: Liebe zu Gott und Liebe zum Nächsten, der ein Mensch ist wie du. Der Gelehrte fragt ihn: ‚Wer ist mein Nächster?’ Um eine Antwort auf diese Frage zu geben erzählt Jesus eine Geschichte über einen Mann der beraubt und verletzt am Straßenrand zwischen Jericho und Jerusalem liegt.  Ein Priester und ein Levit sehen diesen Mann, gehen aber an ihm vorbei. Ein Samariter kommt vorbei und wird durch Barmherzigkeit bewogen. Er wäscht seine Wunden mit Öl und Wein, verbindet ihn, bringt ihn in eine Gaststätte, lässt ihn versorgen und bezahlt dafür. – Jesus fragt den Gelehrten: ‚Was meinst du: Wer von diesen dreien hat sich als der Nächste dessen erwiesen, der von den Räubern überfallen wurde?‘ Dieser antwortet: ‚Derjenige der barmherzig an ihm gehandelt hat.‘ Dann sagt Jesus zu ihm: ‚Dann geh und handle genauso!‘ Wer ist mein Nächster? Wer ist der Nächste des Opfers? – so wendet Jesus die Frage. Er wechselt die Perspektive. In der Schrift bildet das Opfer immer den Ausgangspunkt: die Witwe, der Flüchtling u.s.w. Nicht das ‚ich’, sondern das ‚er’, der Verletzliche, der Andere ist mein Referenzpunkt wenn es darum geht, das Richtige zu tun. Der Weg der Liebe macht barmherzig. Wer mit barmherzigen Augen schaut, der wechselt die Perspektive.

Der Jüdisch-Französische Philosoph Emmanuel Levinas entwickelte, von seinen Kenntnissen m.b.a. Thora und Talmud ausgehend, eine Philosophie mit dem zentralen Thema: das Angesicht des schutzlosen Anderen. Eine Philosophie die dem Denken im Westen seit dem 17. Jahrhundert radikal widerspricht. Nicht das autonome ‚Ich’ steht im Mittelpunkt, sondern der Andere. Für Levinas ist der Andere nicht einer der mir im Wege steht, sondern einer der meine Verantwortung anspricht, auch wenn ich nicht an seinem Leiden schuldig bin. In diesem Andern kommt Gott ans Licht. Diese fundamental andere Sicht brauchen wir, weil unser ‚Ich‘-denken immer wieder zu Krieg und Massenmord führt. Das Ich hat Angst vor dem Anderen und befürchtet dass es den Kürzeren ziehen wird. ‚Ich bin doch nicht mein Bruders Hüter?‘ Wer ist mein Nächster? Wer ist der Nächste des schutzlosen anderen? – fragt die Schrift uns. An erster Stelle steht die Verantwortung. Die Freiheit kommt erst danach. Orden und Kongregationen verkörpern diese andere Sicht. Das betrifft auch die Redemptoristen. Ihre Arbeit war und ist Arbeit für Menschen an den Rändern der Gesellschaft. Durch die Spiritualität des H. Alfons geleitet, lassen sie Menschen die Nähe des barmherzigen Gott spüren und erleben. Sie alle hier sind ein Teil dieser Bewegung. Sie alle haben die Option für den Andern gemacht, wobei der Andere Mensch und Gott als der Andere nach Levinas deckungsgleich sind.

Das Gebot der Liebe soll gelebte und durchlebte Praxis sein – und mehr als Pflichtausübung. Es geht um den Geist des Gebotes. Ich soll mich wirklich innerlich berühren lassen. Vielleicht geht dies von selber, weil ich durch meine Verbundenheit mit Gott nicht anders kann als barmherzig sein. Vielleicht muss ich erst wachgerüttelt werden und brauche ich ‚ Kontrasterfahrungen’ (Schillebeeckx), die Erfahrung dass etwas ‚nicht stimmt‘. Manchmal ist es die Begegnung mit einem konkreten Menschen, z.B. einem Flüchtling der meine ‚unbarmherzigen‘ politische Ansichten in Frage stellt. Es gibt Vorbilder und Ikone dieser Barmherzigkeit, z.B. den H. Franz von Assisi der sich von einem Aussätzigen berühren ließ.

Der Weg der Barmherzigkeit: reicht er? Die Schrift sagt dass es immer sinnvoll sind, barmherzig zu sein. Der Talmud sagt: du kannst nicht alles machen, du kannst dich dem Appell aber nicht entziehen. Das bedeutet z.B. : das Schicksal der Menschen liegt nicht in deinen Händen. Du sollst aber alles machen was du kannst, um Krieg zu vermeiden, Konflikte zu lösen u.s.w. Du bist nicht persönlich schuldig am Leiden der Menschheit. Dies befreit dich aber nicht von deiner Verantwortung – die die Wurzel deiner Freiheit ist.

| Een reactie plaatsen

Barmhartigheid IV – Barmhartigheid als weg

De bezinningsdagen of ‘retraite’ van de redemptoristen van de provincie St.-Clemens stonden afgelopen zomer in het teken van het thema barmhartigheid. In de komende tijd zullen we de inleidingen, die werden gegeven door de Nederlandse theoloog Franck Ploum, hier als een vervolgverhaal publiceren. Vandaag aflevering IV.

Eén van de speerpunten in Jezus’ verkondiging is het dubbelgebod van de liefde. In het evangelie van Lukas, hoofdstuk 10, raken een Thorageleerde en Jezus in gesprek over de twee voornaamste geboden: God liefhebben en je naaste die is als jij. De man vraagt hem: wie is mijn naaste? Om een antwoord te geven op die vraag vertelt Jezus het verhaal van een mens die onderweg tussen Jeruzalem en Jericho in handen viel van rovers en halfdood achterbleef aan de kant van de weg. Een priester en een Leviet zagen hem liggen maar liepen hem voorbij. Een Samaritaan kwam langs en werd door ontferming bewogen, hij waste zijn wonden met olie en wijn en verbond ze, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem. Hij betaalde de herbergier twee zilverlingen voor de verdere verzorging. Jezus vraagt vervolgens: Wie is naaste geworden van het slachtoffer? De man antwoord: Die barmhartigheid aan hem deed. Jezus zegt: ga en doe jij evenzo.

Wie is mijn naaste?, vraagt iemand. Wie is naaste van het slachtoffer?, geeft Jezus terug. Een wisseling van perspectief. In de Schrift is altijd het slachtoffer uitgangspunt van denken, de weduwe en de vluchteling bepalen de richting. Niet het ik, maar het gij, de kwetsbare ander is mijn referentiekader wanneer het gaat om het goede doen, rechtvaardig zijn, vrede brengen.  De weg van de liefde maakt je barmhartig en wie kijkt met ogen van barmhartigheid die wisselt het perspectief.

De Joods-Franse filosoof Emmanuel Levinas, ontwikkelde vanuit zijn kennis van de Thora en de Talmoed een filosofie met als centraal thema: het gelaat van de weerloze ander. Een filosofie die radicaal ingaat en ook een protest is tegen het Westerse denken sinds de 17e eeuw, dat het autonome ik als vertrekpunt neemt en weinig tot geen ruimte biedt voor de mens naast mij. In het gangbare westers denken is het ik het centrum, de medemens is enkel een belemmering voor de persoonlijke ontplooiing. Voor Levinas is de Ander een weerloos schepsel dat een appèl doet op mijn verantwoordelijkheid: heb mij lief, doe mij recht, wees mijn naaste, laat mij leven. Ook al ben ik niet schuldig aan het lijden van de weerloze ander, toch ben ik verantwoordelijk. De verschijning van het weerloze gelaat van de Ander kan mij ertoe bewegen de zorg voor het eigen zijn te vergeten. In de ontmoeting met de Ander komt God aan het licht, in de Ander.

Deze fundamenteel andere manier van kijken is nodig omdat het denken vanuit het ik steeds weer zal leiden tot oorlog, geweld, massamoord, Holocaust, genocide. Het ik voelt zich immers bedreigd door de vreemdeling, kent angst voor het onbekende. Het ik laat zich voeden door makkelijke kreten als islamisering en massa-immigratie. Het ik is bang om tekort te komen en trekt ten oorlog tegen alles wat de eigen vrijheid in gevaar brengt en stelt daarbij de vraag: wie is mijn naaste? Ben ik soms mijn zusters en broeders hoeder?  Wie is mijn naaste?, vraagt de mens. Wie is naaste van het slachtoffer, de vreemdeling, de asielzoeker, de oorlogsvluchteling?, vraagt de Schrift. Verantwoordelijkheid gaat vooraf aan vrijheid.

Religieuze orden en congregaties zijn duidelijk een beeld van die radicaal andere visie op mens-zijn, waarbij niet het ik maar de ander uitgangspunt van handelen is. Dit geldt ook voor deze congregatie: de werken in de samenleving waren en zijn nog steeds gericht op hen die langs de rafelranden van onze samenleving liggen en niet gezien en gehoord of opgemerkt worden. Er worden pleisterplaatsen ingericht waar mensen op adem kunnen komen. En vanuit de spiritualiteit van Alfonsus ontmoeten mensen bij de Redemptoristen het gelaat van de Barmhartige God.

Aan die beweging heb jij bijgedragen. De een heft er zijn hele leven aan gegeven, de ander heeft er bewust ruimte voor gemaakt in haar of zijn leven. Hoe dan ook een keuze waardoor de A/ander met hoofdletter en met kleine letter, waartussen in het ethische filosofie van Levinas overigens niet heel veel verschil zit, een centrale plaats is gaan innemen in je leven.

Eerste en tweede gebod in de praktijk, niet alleen beleden maar ook geleefd, doorleefd en doorgegeven. Voor Jezus is het plichtmatig onderhouden van de wet niet voldoende, je moet je laten raken door de Geest van diezelfde wet. De geest die je in beweging brengt en aanzet tot goede werken en die je op weg zet en als vanzelf bij de mens naast je brengt. De mens die een beroep op je doet, je aankijkt en zegt: geef mij brood, schenk mij te drinken. In zulke ontmoetingen komt het er op aan: ben ik een mens die de wetten volgt, of laat ik me raken, word ik geraakt en vervuld van medelijden, mededogen, toon ik barmhartigheid?

Barmhartigheid kan op twee manieren werken.

Vanuit een innerlijke verbondenheid met God kun je niet anders dan barmhartig zijn en je kijkt om je heen en speurt naar wat gedaan moet aan hen die te lijden hebben aan het leven, onmenselijke situaties, onderdrukking, misbruik of geweld.

Maar het kan ook zo zijn dat de ander, die je ontmoet wakker schudt. Dat dus pas in de ontmoeting de innerlijke aanraking tot stand komt en je niet anders kunt dan barmhartig zijn. De theoloog Edward Schillebeeckx noemde dit de zgn. Contrastervaring: je ziet iets en denkt en zegt en weet ‘dit kan niet – dit moet anders’ en je gaat het anders doen. Deze tweede omkering is er aan de hand, denk ik, in het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Het is sowieso de meest voorkomende vorm van barmhartigheid: je ziet de ellende en je gaat handelen. Mensen roepen vaak makkelijk met de meute mee ‘alle asielzoekers naar huis terug’, maar wanneer die asielzoeker een gezicht, een naam, een stem heeft dan wordt het en ander verhaal.

Ook de Samaritaan uit het verhaal heeft alle redenen om zich nergens iets van aan te trekken. Kijk maar naar het beeld: er ligt een geroofde koffer, er zijn al twee mensen voorbijgegaan, hij en zijn volk worden uitgekotst door mensen als het slachtoffer, ook psychologisch werkt het bij mensen zo dat hoe meer mensen een slachtoffer zien, hoe langer het duurt voordat er hulp komt.

Een ander voorbeeld van Barmhartigheid die opgeroepen wordt in de confrontatie met het slachtoffer is Franciscus. De radicaliteit waarmee Franciscus het evangelie interpreteerde was voor menigeen, vele bruggen te ver. Alles delen, alles weggeven, minimale voorzieningen, een ascetische levensstijl, niet meer eten dan je nodig hebt en onophoudelijk bidden en nadenken over wat Jezus van je vraagt. Maar dit gebeurde niet na studie, overwegingen en diep nadenken of hij wellicht een soortgelijk leven zou ambiëren. Niet hij koos een weg. Nee! De weg koos hem.

Het gebeurde toen hij ten diepste geraakt werd door een mens, zo diep dat hij in deze man het gelaat van Christus herkende en maar een ding kon doen: weggeven wat hij bezat. Hij gaf zijn mantel. Daarmee gaf hij niet alleen maar iets, een ding, of iets waardevols, nee met het weggeven van zijn mantel legde hij zijn oude leven af deed hij afstand van zijn rijkdom en werd als het ware als nieuwe mens geboren.

De weg van barmhartigheid. Langs die weg worden vele wonden verzorgd, tranen gedroogd, gebrokenen geheeld. Maar is het voldoende? Heeft het zin? De Schrift zegt dat het altijd zin heeft! En de Talmoed – de Joodse uitleg bij de Thora – zegt: ‘Het is niet aan u, het werk te voltooien, maar ge bent ook niet vrij, u eraan te onttrekken.’ Dat wil dus zeggen: het lot van mensen, van de wereld, van oorlog en vrede, ligt niet in jouw handen, maar je moet alles in het werk stellen om oorlog te vermijden, conflicten te sussen en ze van hun scherpe kantjes te ontdoen. Je bent niet persoonlijk schuldig aan het lijden van de mens in Afrika, Latijns-Amerika, de kindsoldaten, de verhandelde meisjes, het lijden van de vluchtelingen. Je bent niet schuldig, maar dat ontslaat je niet van je verantwoordelijkheid die vooraf gaat aan je eigen vrijheid. Jullie als Redemptoristen weten hier alles van en hebben laten zien dat het kan!

| Een reactie plaatsen

Barmherzigkeit III – Berufung

Im vergangenen Sommer standen die Exerzitien der Redemptoristen der Provinz St. Clemens im Zeichen des Themas ‘Barmherzigkeit’. De Impulsen wurden vom Niederländischen Theologen Franck Ploum gegeben. In der kommenden Zeit werden wir auf dieser Website seine Impulse als eine Reihe veröffentlichen. Heute veröffentlichen wir den dritten Teil.

Berufung ist ein besonderer Moment in einem Menschenleben. Berufung hat verschiedene Formen – und die Art und Weise in der Menschen darauf antworten ist auch sehr unterschiedlich. Man kann arbeiten im Auftrag Gottes. Oder man kann seine eigene Berufung gestalten. Ein Mensch entscheidet sich und hofft dass seine Entscheidung dem Willen Gottes entspricht. Im Allgemeinen würde ich sagen, dass Berufung ein Prozess ist, in dem viele Menschen und Situationen eine Rolle spielen. Im Rückblick auf das Leben kann man dann eine Art von Linie entdecken: so hat es ausgesehen, so war mein Leben, meine Berufung, so war und ist mein Auftrag.

Es ist ein Missverständnis, dass Berufung nur Menschen angeht, die Priester werden oder in einen Orden eintreten. Jeder Mensch hat seine Berufung, jeder muss in seinem Leben nach Sinn, nach Erfüllung, Auftrag und Berufung suchen. Was wird von mir gefordert? Welchen Weg muss ich gehen? Welche Entscheidungen stehen an? Diese Fragen allgemein menschlich und zugleich sehr religiös.

So sehen wir in den letzten Jahren neue Formen des Ordenslebens entstehen. Immer mehr Orden und Kongregationen kennen Oblate, Assoziierte und ‚Dritte Orden‘. Menschen mit einer Berufung, die ihr Glaubensleben nachdrücklich gestalten wollen, wobei sie zugleich in ihre Arbeit und ihr Familienleben eingebunden bleiben. Auf diese Weise suchen z.B. und u.a. SCALA und EFFATA nach neuen, nachhaltigen Formen für die Fortsetzung der Spiritualität der Redemptoristen.

In der Bibel ist von vielen, sehr unterschiedlichen Berufungen die Rede. Es scheint manchmal so, als ob diese Berufungen aus dem Nichts kommen: ein brennender Strauch, alles loslassen, hinter ihm hergehen, ein helles Licht aus dem Nichts… Wir sollen uns immer wieder bewusst werden, dass diese biblischen Geschichten keine ‚Berichte‘ sind, sondern im Nachhinein erzählte, geschriebene und religiös interpretierte Geschichten. Wir können sie als Verdichtung, Poetik oder Zusammenraffung von Prozessen längerer Dauer lesen. Diese Geschichten sind unter sich sehr unterschiedlich. Auch in der Bibel geht nicht alles wie von selbst. Moses argumentiert mit Gott. Er wehrt sich und sagt fünf mal, dass er nicht die geeignete Person ist. Auch Jona geht lieber einen anderen Weg. Und Abraham ringt sich erst allmählich zum Vertrauen durch, dass sein Leben von Gott getragen wird.

Das Grundsätzliche ist: Gott Beruft immer die einzelne Person, nie die Gruppe oder die Menschheit. Alle Hoffnung wird also auf die Einzelperson gesetzt. Ich muss hören. Ich muss gehen. Ich muss loslassen – meistens allerdings im Bewusstsein dass auch andere Personen berufen sind.

Für die meiste Redemptoristen sind Glauben, Kirche, Gottvertrauen Selbstverständlichkeiten seit ihrer Kindheit. Sie sind in einem gläubigen Kreis und Milieu aufgewachsen. In diesem Milieu war Berufung eine selbstverständliche Option. Obwohl Berufung also immer das Individuum angeht, war die allgemeine Akzeptanz immer ein wichtiger Aspekt. Bis weit in die sechziger Jahren des 20. Jahrhundert hinein waren darüber hinaus auch die Rollenmodelle und Vorbilder eindeutig festgelegt. Innerhalb dieses Milieus haben viele von Ihnen aber sehr persönlich ‚JA’ gesagt. Sie fühlten sich berufen. Ganz persönlich und individuell.

Vielleicht haben auch andere Aspekte eine Rolle gespielt. Freunde die den gleichen Weg gingen, zum Beispiel. Begeisternde Persönlichkeiten. Das Streben nach Abenteuer, Freiheit, Studium. Oder suchten sie eher Halt und Sicherheit? Berufung ist nie eindeutig. Welcher Mensch kennt sich selbst ganz? Wer kennt den Willen Gottes?

Nach den sechziger Jahren ist ein anderes Klima gewachsen wenn es um Kirche, Religion und Ordensleben geht. Unter Ihnen gibt es Personen die, gerade in dieser Zeit von Verwirrung, Erneuerung, Offenheit und Änderungen, nach einem erfüllten Leben gesucht haben. Lange Zeit ist über die vergangenen Jahrzehnten gesprochen, als wären es nur Jahre von Verlust und Säkularisierung. Jetzt wissen wir besser: Religion war nie ganz weg und suchte sich immer einen Weg – auch außerhalb von den Institutionen.

Für jeden kam ein Moment an dem sie oder er (laut oder leise, ausdrücklich oder stammelnd) sagen konnte: ‚Hier bin ich’. War es die Reaktion auf eine Begegnung? Mit wem? War es Gott selbst? Ein Mensch Gottes? War es eine Situation, in der du wusstest: jetzt muss etwas geschehen, jetzt ist der Moment? Ein Moment an dem das fehlende Teil eines Puzzles gefunden wurde? Und dann…. dann haben Sie sich entschieden. Das hört sich nach einem geraden und eindeutigen Weg an. Die Realität ist aber anders. Berufung hat nie eine eindeutige Ausrichtung. Es ist eher eine Mischung von Ausrichtung und Desorientierung. Signale passen nicht immer zusammen. Berufung heißt: immer wieder neu hören, sehen, wählen, beten. Ständige Wachsamkeit ist gefordert.

Und vielleicht gibt es eine noch wichtigere Frage: was bleibt von meiner Lebensarbeit? Wie geht es weiter? Geht es überhaupt weiter? Was bleibt von meinem Einsatz für Recht, Barmherzigkeit, Solidarität? War es sinnvoll? Die Bibel sagt dass es immer Sinn hat! Auch in Zeiten wo alles zu Grunde geht, auch in Zeiten dass Gott nicht einmal mehr gehört wird. Immer und überall gibt es Menschen die Gerechtigkeit schaffen, Frieden bringen, die Liebe leben. Außer den vielen, mit Name bekannten Personen, gibt es in der Bibel auch viele anonyme Menschen, die dies gemacht haben. Auch wir gehören dazu. Wie erleben wir das?

Der H. Alfons wollte in seiner Pastoral die Barmherzigkeit und Liebe Gottes zeigen. Vor allem in der Beichtpraxis. Wir müssen uns realisieren, dass die Beichte im 18. Jahrhundert die einzige pastorale Form war. Er wollte in seiner Zeit schon das Gewissen der Menschen aktivieren – gerade bei en einfachen Menschen. Seiner Meinung nach war es ein Auftrag der Kirche, das Gewissen der Menschen zu bilden – und gerade nicht, nur mit Strafe zu drohen. Papst Franziskus spricht 300 Jahre später in seinem Brief über gerade dieses Thema, wenn er Schreibt: ‚Der Beichtvater muss den zurückgekehrten Sohn erst einmal an seine Brust drucken und seine Dankbarkeit und Freude zeigen.’

Alle hier sind aufgewachsen in oder kurz nach einer Zeit, in der die Katholische Kirche sich stark verbreitete. In den Niederlanden z.B. war die katholische Kirche ab der Mitte des 19. Jahrhunderts booming. Dies äußerte sich z.B. in der großen Menge an Kirchengebäuden aus der Periode 1850-1950. Gleichzeitig entstanden viele, vor allem praktisch ausgerichtete Ordensgemeinschaften. In diesem Kontext sind Sie aufgewachsen und haben Sie sich für das Ordensleben entschieden. Haben Sie damals überhaupt gedacht, dass dies mal aufhören würde? Dass eine Zeit kommen würde, in der diese Form des Ordensleben zurückgehen würde? Das können wir aber gerade jetzt beobachten. Die aktiven Ordensgemeinschaften werden voraussichtlich in einigen Jahren nicht mehr existieren in West-Europa. Andere haben deren Aufgaben (Schulen, Krankenhäuser) übernommen.

Andererseits entstehen neue Bedürfnisse und Lücken. Viele passe nicht in die ‚Hilfe-Strukturen’ der Gesellschaft hinein. Hier könnte ein neues Engagement wachsen – aber das wird niemals auf der Art und Weise sein wie vor 100 Jahren.  Darüber hinaus ändert sich auch die religiöse Landschaft. Ein scheinbar homogenes und christliches Kontinent wird endgültig säkular, multikulturell und multi-ethnisch. Wir suchen eine neues Gleichgewicht. Dies kostet Zeit, Mühe, Kraft zum Durchhalten, Barmherzigkeit und Einsatz.

In den letzten 100 Jahren waren es die Orden und Kongregationen, die in einer oft unfairen Gesellschafft Barmherzigkeit gestaltet und verkörpert haben und die sich z.B. um Chancengleichheit gekümmert haben. Immer wieder sehnt sich unsere Welt nach Menschen die das Angesicht dieser Erde erneuern und ihr ein neues und menschliches Gesicht geben können. Diese, unsere Erde, sehnt sich nach festem Boden, Entfaltungsraum, Menschlichkeit und Gastfreundschaft.

Manche Ordensleute denken das ihre Zeit vorbei ist. ‚Wir sind alt, wir können nichts mehr.‘ Es ist aber noch viel möglich. Es werden nämlich Menschen gesucht, die Licht sind, die Brot brechen und austeilen. Menschen die den Fatalismus durchbrechen.

| Een reactie plaatsen

Barmhartigheid III – Roeping

De bezinningsdagen of ‘retraite’ van de redemptoristen van de provincie St.-Clemens stonden afgelopen zomer in het teken van het thema barmhartigheid. In de komende tijd zullen we de inleidingen, die werden gegeven door de Nederlandse theoloog Franck Ploum, hier als een vervolgverhaal publiceren. Vandaag aflevering III.

Geroepen of aangewezen worden is een belangrijk moment in het levensverhaal van mensen. Geroepen worden kan verschillende vormen aannemen. De reactie van mensen op hun roeping is ook heel verschillend. De één zit meer in de rol van uitvoerder, in opdracht van God. Een ander is wellicht wat meer de vormgever van de eigen roeping. Dat wil zeggen: je maakt keuzes en hoopt dat die in het spoor van Gods wil of Gods wens zijn. In het algemeen zou ik willen zeggen dat roeping en geroepen eerder een voortdurend proces is, waarin veel mensen en situaties een rol spelen, dan de spreekwoordelijke bliksemschicht. Terugkijkend op je leven kun je vaak draden van roeping zien en kun je zeggen: kijk zo ziet het eruit, dat was-is-blijft de opdracht waar ik voor sta.

Het is een misverstand dat roeping alleen betrekking zou hebben op mensen die kiezen voor religieus leven, of die ervoor kiezen om priester te worden. Ieder mens is geroepen om in zijn of haar leven te zoeken naar bestemming, opdracht, roeping. Wat wordt er van mij gevraagd, welke weg moet ik gaan, welke keuzes staan er nu voor mij. Deze vragen zijn eigen aan mens-zijn en hebben alles te maken met religiositeit. In de richting die je laat je je leiden door je kennis, je gevoel, je geweten, de traditie waarin je staat, door God die met je meetrekt.

Zo zien we de laatste decennia ook nieuwe vormen van religieus leven ontstaan. Mensen verbinden zich langs andere lijnen en in andere vormen aan religieuze gemeenschappen dan in het verleden. Steeds meer orden en congregaties kennen vormen van associatie, oblaten, derde orde leden. Mensen die zich geroepen voelen om nadrukkelijk vorm en vooral inhoud te geven aan hun religieuze leven, te midden van een wereldlijk beroep, een leven met partner of gezin. Zo zoeken Effata en Skala samen met de bestaande vormen waarin het leven van Redemptoristen lange tijd vorm kreeg naar nieuwe toekomstbestendige vormen van religieus leven en het naar de toekomst dragen van de spiritualiteit van de redemptoristen.

Roeping en geroepen worden. Roepingsverhalen in de bijbel lijken soms wat uit de lucht te vallen. Brandende braamstruiken, alles achterlatend hem achterna, een lichtflits uit het niets, we komen ze allemaal tegen in het bijbels verhaal. Maar we moeten ons realiseren dat de verhalen altijd achteraf zijn opgeschreven en geïnterpreteerd zijn vanuit een gelovig perspectief. In feite zijn het dus verdichtingen en samenvattingen van langdurige processen die zich intermenselijk en tussen God en mensen hebben afgespeeld. Maar ook daarin zijn veel en grote verschillen te merken. Kijkend naar de verschillende roepingsverhalen in de Bijbel, ontdek je dat het niet allemaal vanzelf gaat. Mozes die tot vijf keer toe weigert, Jona die liever een andere kant op gaat, Abraham die maar niet durft te vertrouwen.

Opvallend is in elk geval dat in de bijbel God nooit de mensheid, de massa roept. Altijd de enkeling, in relatie tot de mensheid. Alle hoop is gezet op het ‘ik’, ik moet op weg gaan, hoogstens met de wetenschap dat ook anderen geroepen zijn.

Voor de meesten van u is geloven, kerkelijkheid en godsvertrouwen met de paplepel ingegeven. Er was een milieu van geloven in kerk, gezin en samenleving, waarbinnen het begrip roeping een vruchtbare voedingsbodem vond en waarin jonge mensen als bijna vanzelfsprekend bij het uitstippelen van hun leven de keuze voor religieus leven overwogen. Hoewel de roeping dus altijd het individu betreft, werd het door de algemene aanvaarding van het gebeuren wel een stuk makkelijk.

Tot zestig jaar geleden waren er ook min of meer afgebakende beelden van God, kerkelijke kaders waarbinnen geloof vorm kreeg, gedachten over hoe je als katholiek diende te leven en hoe de samenleving vorm diende te krijgen. Er waren ook voorbeelden, mensen die voorgingen in geloof. Religieuzen, priesters, missionarissen die inspireerden, invloed hadden, goede dingen deden.

In dat milieu heb je ‘ja’ gezegd. Je voelde je aangeraakt, opgeroepen, aangezet, geroepen, om de weg van God te gaan. Er werd een beroep gedaan op jou als individu en daarmee werd je losgeweekt van de beschermende context van de gemeenschap. Dat beroep op het ik, zonder iemand in de illusie te laten dat zij voor deze bestemming te klein of te slecht zou zijn is een van de kernpunten uit de bijbel.

Of speelden misschien nog wel heel andere zaken een rol. Zoals: wie kozen er nog meer voor de weg die jij wilde gaan? Was er iemand die enthousiaste verhalen vertelde over de missie, of over onderwijs? Lonkte het avontuur of wilde je juist studeren? Zocht je de vrijheid, of juist zekerheid en houvast? Roeping is vaak niet iets eenduidigs. Want wie kent zichzelf door en door? Wie weet wat er onbewust in een mens omgaat en wie kent de wil van God?

Na de jaren zestig van de vorige eeuw is er een heel ander klimaat ontstaan wanneer het gaat om kerk, religie en religieus leven. Onder u zijn er ook die juist in deze periode van verwarring, vernieuwing, openheid en verandering hun zoektocht hebben afgelegd. Lange tijd hebben we over de afgelopen decennia alleen gesproken in de termen van secularisatie. Inmiddels weten we beter: religie is nooit weggeweest, maar zoekt nieuwe wegen, veelal buiten geïnstitutionaliseerde kaders. En toch uw zoeken bracht u hier, u hebt zich verbonden met de Redemptoristen.

Voor ieder die hier aanwezig is is er een moment gekomen dat je kon zeggen: ‘Hier ben ik’. Misschien heb je het zelfs niet gesproken, maar gestameld of in stilte gezegd. Was het na een ontmoeting? met wie eigenlijk? Was het God zelf, een mens van God? Was het een situatie waarin je ineens zag wat er gebeuren moest en waarin iets van die glans van God zichtbaar werd? Het is hoe dan ook een moment geweest waarop puzzelstukjes in elkaar vielen en ten diepste wist: dit is mijn weg, dit wordt van mij gevraagd. Hiertoe ben ik geroepen. Misschien dat laatste nog niet eens, want soms weet je wel dat je moet doen, maar waarom is niet helder.

Ja en dan heb je gekozen en dan lijkt alles eenduidig, rechte paden, geplaveide wegen. Maar niets is wat het lijkt. Roeping is niet zonder meer een eenduidige oriëntatie. Het is een mengeling van oriëntatie en desoriëntatie. Er is ambivalentie. Er zijn meerdere soms tegengestelde signalen, die claimen van God te zijn: de stem van de kerk, de stem van je grote voorbeeld, de stem van de traditie, de stem van de congregatie, de stem van je hart. Roeping is een voortdurende staat van paraatheid, alert blijven, niet het eens en voorgoed gehoord hebben en weten. Geen vastomlijnde zekerheden, maar waakzaam zijn op wat betrouwbaar is en wat niet.

En belangrijker misschien nog wel: waar blijft dat levenswerk van jou, in de onafzienbare ruimte van de geschiedenis? Wat komt er van terecht en wat blijft er van over, van al jouw pogingen om goed te doen, rechtvaardig, vakbekwaam, betrouwbaar. Heeft het allemaal zin gehad?

Volgens de bijbel heeft het zin. Ook in een tijd dat alles ten onder lijkt te gaan. Ook in een tijd dat de stem van God nauwelijks meer gehoord wordt. Volgens de bijbel doet het er toe of ik als individu, wellicht tegen de stroom en beter weten in, vrede kan stichten, recht kan bevorderen, liefde doen, al is het maar aan één mens.

De bijbel tekent de namen op, maar nog veel meer worden er niet bij name genoemd: mensen die in toewijding en trouw aan een ander mens, of een paar, of velen, het goede hebben gedaan en uit alle schijnbare dood, leven hebben gewekt. In die lange lijst van genoemde en ongenoemde namen staat u ook. Hoe is het om daar te staan?

Alfonsus voelde zich geroepen om het liefdevolle en barmhartige gezicht van God de boventoon te laten voeren in zijn pastoraat, in zijn biechtpraktijk vooral ook. We moeten ons immers realiseren dat in de 18e eeuw het kerkelijk pastoraat samenviel met de biechtpraktijk. Daarbuiten bestonden er nauwelijks tot geen andere vormen van pastoraat. Alfonsus wilde in die tijd al een beroep doen op het geweten van eenvoudige gelovige mensen. In zijn visie moest de kerk dat voeden en vormen, in plaats van mensen met straf en zonde om de oren te slaan.

Paus Franciscus houdt in zijn brief, bijna 300 jaar later, eenzelfde pleidooi, wanneer hij schrijft: “De biechtvader dient de teruggekeerde zoon op de eerste plaats tegen zich aan te drukken en uiting te geven aan blijdschap.” (paragraaf 17)

Het religieuze veld van Alfonsus is niet meer het onze. Vooral in de afgelopen decennia is Europa ingrijpend veranderd. Dat heeft gevolgen op alle terreinen van ons leven, ook en vooral ook op gebied van religie en religiositeit. Niemand van ons kan zich daaraan onttrekken. Zelfs al zou je dat willen, het is onmogelijk.

U bent allemaal opgegroeid in de gloriejaren of in de nadagen van de gloriejaren van de Katholieke kerk. Even sprekend voor de Nederlandse situatie: na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1883 kende de katholieke kerk een ongekende en ook nooit eerder vertoonde expansie. Ik bedoel, ik heb er geen onderzoek naar gedaan maar we kunnen er met enige voorzichtigheid van uit gaan dat zeker 75% van de katholieke kerken in Nederland gebouwd zijn tussen 1890 en 1930. Het idee van op elke hoek een katholieke kerk en bij elke nieuwbouwwijk een nieuwe kerk is van zeer recente datum. Maar het is wel precies de periode waaruit we vandaan komen, bewust, of van horen vertellen. Wat voor de bouw van kerken geldt, geldt ook voor de opkomst van het religieuze leven. De orden en congregaties zijn in diezelfde periode gesticht, om gebedsleven en maatschappelijk engagement met elkaar te verbinden.

In dat hele milieu van geloof en kerk die vervlochten zijn in het hele leven en samenleven bent u opgegroeid en koos u voor het actieve religieuze leven. Wat waren uw verwachtingen toen u daaraan begon. Waarschijnlijk hebt u niet kunnen denken dat er ooit een tijd zou komen dat het gehele kloosterleven zou verdampen. Toch is dat gebeurd. Actieve congregaties – zo lijkt het nu – zullen over enige tijd volledig zijn verdwenen. Dat wil zeggen in Europa. Dat heeft enerzijds met ontkerkelijking te maken. Anderzijds met de vele maatschappelijke taken die vanuit orden en congregaties zijn opgepakt en die nu overgenomen zijn door overheid en samenleving. Onderwijs voor iedereen, ziekenhuizen, verzorging, maatschappelijk werk, wijkzorg enz. enz. Allemaal begonnen bij kloosters en congregaties. Hoewel we precies bij deze maatschappelijke taken nu ook weer een enorme afbrokkeling zien en er grote gaten ontstaan, waardoor mensen buiten de boot vallen, verwacht ik niet dat hierdoor opnieuw congregaties zullen opbloeien of nieuwe zullen ontstaan. Zeker er staan nu al mensen op die zich engageren en inzetten waar mensen buiten de boot vallen, maar dat loopt niet langs de weg van het religieuze leven.

En dan is er tegelijk een proces gaande waarin Europa van kleur verschiet. Van een schijnbaar homogene christelijk continent dat het altijd leek te zijn en voor een deel ook was, naar een enerzijds seculiere en anderzijds multiculturele, multireligieuze, multi-etnisch continent waarin een nieuw evenwicht gevonden moet worden.

In de afgelopen honderd jaar waren het de religieuzen, was u het, die de harde en oneerlijk verdeelde samenleving een menswaardiger gezicht hebt gegeven. U hebt kansen gecreëerd voor mensen die tot die tijd geen kans kregen in de samenleving. Deze harde en duistere wereld snakt naar mensen die het aanschijn van deze aarde kunnen vernieuwen, haar opnieuw een menselijk gezicht kunnen geven. Deze aarde snakt naar proeftuinen, leefplekken, huizen waar de menswaardigheid geoefend wordt, waar het liefhebben van de vreemdeling in bijbelse zin geleefd wordt.

Veel religieuzen hebben het gevoel dat hun tijd voorbij is. We zijn oud, het hoeft niet meer en veel vaker nog: we kunnen niet meer. Maar er kan nog heel veel, want wat gevraagd wordt zijn mensen van licht, mensen die willen breken en delen, mensen die de doem willen doorbreken.

| Een reactie plaatsen